بازي ژئوپولتيک و سوءاستفاده از دموکراسي

اردشير زارعي قنواتي

بعد از هفته ها از بروز بحران قفقاز و بندبازي هاي روسيه و غرب در پشت صحنه اين موضوع، با گزارش تازه بي بي سي در روز دوشنبه 27 اکتبر مبني بر اذعان شاهدان عيني و گزارش ديده بان حقوق بشر در خصوص ارتکاب جنايت جنگي از سوي گرجستان در اوستياي جنوبي، واقعيت از پشت ابرهاي تيره خود را نمايان کرده است. در گزارش اين خبرگزاري که مستند به مشاهدات عيني خبرنگاران خارجي از منطقه آسيب ديده «تسخينوالي» پايتخت اوستياي جنوبي است، جاي هيچ شکي نمي ماند که شامگاه 7 آگوست نيروهاي گرجي دست به هجوم و قتل عام مردم غيرنظامي اوستيايي زده اند. عکس العمل بسيار شديد و قاطع روسيه در کمتر از 24 ساعت که به «مشت آهنين» آنان تعبير شد هر چند توسط ايالات متحده و غرب محکوم شده و با حمايت از تفليس نظام بين الملل را در شرايط تنش و چالش قرار داد ولي به نظر مي رسد هم به جهت دفاع از غيرنظاميان مشروع و هم به لحاظ ژئوپولتيکي لازم بوده است. اينکه ديرزماني است يک مرزبندي کاذب بر اساس آرايش دنياي آزاد در مقابل جهان توتاليتر در افکار عمومي شکل داده شده فراتر از واقعيات عيني آن، بر بستر نظام سلطه و نقض منافع ملي حوزه هاي شرقي توسط متروپل هاي غربي، حداقل در حوزه سياست خارجي نمود واقعي دارد. روسيه کنوني بدون شک يک کشور دموکراتيک نيست ولي اين کشور براساس شواهد و مستندات موجود در حوزه سياست خارجي از بسياري دول غربي ميراثدار ليبرال دموکراسي عملکرد انساني و محترمانه تري نسبت به حقوق ملت ها و قوانين بين المللي داشته است. چنانچه اگر نقض حقوق دموکراتيک در درون ساختار سياسي روسيه نيز مورد بررسي موشکافانه و بدون پيش داوري قرار گيرد، فهم اين موضوع که سرکوبگري هاي دوران «بوريس يلتسين» رئيس جمهوري اسبق اين کشور که با حمايت غرب پارلمان روسيه را با استفاده از سلاح هاي سنگين جنگي مورد هجوم قرار داد، با شرايط کنوني قابل مقايسه نخواهد بود. در آن دوران چون يلتسين هوادار غرب مبادرت به سرکوب کمونيست ها و ملي گرايان مخالف غرب کرده بود هيچ کس در واشنگتن و بروکسل از نقض حقوق بشر و محکوميت سرکوبگر نه تنها سخني بر زبان نياورد که حتي با تمام توان نيز مورد حمايت آنان قرار گرفت. اينکه ساختار دروني هر کشور تاثير مستقيم و انکارناپذيري با سياست هاي خارجي آن کشور خواهد داشت يک اصل درست است. اما اين موضوع هرگز به مفهوم اين نخواهد بود که دموکراسي مدني غرب در سوگيري هاي خارجي دولت هاي حاکم بر آن نيز حتماً در چارچوب دموکراسي، نمود واقعي خواهد يافت. واقعيت اين مساله طي تاريخ يکصد سال اخير کاملاً قابل استناد است و جدا از بروز دو جنگ جهاني اول و دوم که از بطن نظام هاي سرمايه داري غربي متولد شد و امروز با بهانه امپراتوريسم و فاشيسم سعي در جداسازي آن از نظام يکپارچه غرب مي شود ولي نقش فرانسه در جنگ ويتنام و الجزاير، بريتانيا در خاورميانه و امريکا طي چند سال اخير در عراق و افغانستان کاملاً بيانگر اين واقعيت است که تطابق مطلق اين دو حوزه (داخلي و خارجي) از اساس اشتباه بوده است.

هم اينک براساس شواهد و مستندات موجود مشخص شده رهبران گرجستان و در راس آنان «ميخائيل ساکاشويلي» رئيس جمهوري مورد حمايت غرب در اين کشور، عامل اصلي بروز جنگ قفقاز و تبعات بعدي آن بوده است. گزارش تازه منابع غربي از جمله خبرگزاري بي بي سي و همچنين منابع مستقل چون ديده بان حقوق بشر بر اين واقعيت خدشه ناپذير مهر تاييد مي زند. در چنين شرايطي اين درس بزرگ که پس از جنگ قفقاز و آشکار شدن پيامدهاي آن مي گذرد، بايد مورد توجه کارشناسان، تحليلگران و سياستمداران منصف و واقع بين قرار گيرد. عرصه بين المللي با توجه به تنش هاي فزاينده يي که در حوزه هاي بحران خيز آن از جمله افغانستان و عراق وجود دارد و گزارش هاي هر روزه يي که از قتل عام مردم غيرنظامي توسط نيروهاي خارجي عضو ناتو و ائتلاف به رهبري امريکا در اين مناطق انجام مي گيرد، مرزبندي هاي کاذب گذشته در خصوص مشروعيت هميشگي جهان آزاد غرب در رويکردهاي خارجي را به کلي نقض مي کند. بازي هاي ژئوپولتيک و تحرکات خارجي توسط ساختارهاي متفاوت بيش از آنچه متاثر از ايده ها و تمايلات دموکراتيک باشد وابسته به منافع ملي و خواست هژمونيک قدرت هاي بزرگ براي بسط حوزه هاي نفوذ خود خواهد بود. جنگ قفقاز نيز بايد در اين چارچوب مورد تحليل و بررسي قرار گيرد وگرنه هرگونه پيش داوري و شبيه سازي دروغين در اين خصوص ذهن تحليلگر و مخاطب را به سمت گمراهي سوق خواهد داد. تحليل مباحث ژئوپولتيک تا حدود زيادي با مسائل درون ساختاري و تقلاي نيروهاي دموکراسي خواه در تقابل با نظام متصلب حاکم در کشور خود متفاوت است چرا که در اولي پراگماي منافع ملي و چينش هاي نظام بين المللي نقش تعيين کنندگي دارد و در دومي حقوق شهروندي و دموکراتيزاسيون قوانين حاکم بر ساختار سياسي - اجتماعي فصل الخطاب خواهد بود. در بحران قفقاز نيز روس هاي غيردموکرات بر طبق واقعيت و شواهد موجود عليه قتل عام کنندگان غيرنظاميان و منطقه تحت الحمايه آنان که براساس قطعنامه هاي شوراي امنيت و سازمان همکاري هاي امنيتي اروپا نقش صلحباني آن را بر عهده داشتند، وارد عمل شدند. طي اين بحران اروپاي غربي و به خصوص ايالات متحده بدون رعايت معاهدات حقوقي موجود و تجاوز جنايتکارانه گرجستان به مردم غيرنظامي، در پشت سر تفليس صف آرايي کردند، هرچند کاملاً مشخص بود براي دفاع از سرپل غرب در اين حوزه استراتژيک و حفاظت از شاهراه هاي حامل انرژي، آنان واقعيت هاي عيني را در مسلخ منافع فرامنطقه يي خود به قربانگاه مي برند. شايد گزارش جديد خبرگزاري هاي غربي و نهادهاي معتبر حقوق بشري درس آموزنده يي براي تحليلگران و کارشناسان جهان سومي باشد که بياموزند تفاوت بازي در حوزه ژئوپولتيک با تمايلات مشروع براي استقرار جامعه دموکراتيک را و اينکه تفکرات دموکراتيک در حوزه مدني لاجرم از مسير غرب و گرايش به سلطه هژمونيک آن بر ساختار ملي نمي گذرد.

عبدالله گل رئيس جمهور ترکيه در گفت وگو با اشپيگل
در ترکيه حجاب مساله يي شخصي است

ترجمه؛ محمدعلي فيروزآبادي

«عبدالله گل» رئيس جمهور 57 ساله ترکيه در اين مصاحبه در مورد مسير آنکارا به اتحاديه اروپا، مدرنيزاسيون در ترکيه و مساله کردها مي گويد.

---

-آقاي رئيس جمهور چرا مناقشه بر سر حجاب در کشور شما اينچنين سرسختانه دنبال مي شود؟

من در مقام فعلي ام ديگر نمي توانم سياست حزبي را پيگيري و اجرا کنم. اما افتخار مي کنم که عضو اين دولت بودم و در روند اصلاحات مشارکت داشتم. مناقشه بر سر حجاب هم در واقع بر سر همان دموکراتيزاسيون در ترکيه است، مبارزه يي براي حقوق اساسي و آزادي هاي فردي و البته مذهب. کشور من سرزميني لائيک و دموکراتيک به حساب مي آيد. اين انتخاب شخصي هر زني است که بخواهد حجاب داشته يا نداشته باشد. وانگهي اين مساله در خانواده ها چندان اهميتي ندارد و مناقشه زماني بالا مي گيرد که سياستمدارها به آن مي پردازند و از آن يک پديده فرهنگي مي سازند.

-اما برخي مردم تصور مي کنند حجاب نشانه يي از اين مساله است که دولت هدف اسلامي کردن ترکيه را دنبال مي کند.

من چنين برداشتي از حجاب ندارم. ما در مورد قانون حجاب به منتقدان اروپايي هم گفته ايم که اين مساله ناقض آزادي عقيده و مذهب نيست.

-دولت قانون منع حجاب در دانشگاه ها را لغو کرد اما دادگاه قانون اساسي بار ديگر آن قانون را به جريان انداخت. در همين تابستان گذشته هم چيزي نمانده بود که حزب حاکم «رجب طيب اردوغان» منحل شود. آيا اين مساله همان جنگ قدرت ميان خواص کماليست با خواص جديد محافظه کار است که در حزب عدالت و توسعه جمع شده اند؟

در حال حاضر در ترکيه فرآيند يک تغيير و تحول مهم جريان دارد يعني مدرنيزاسيون و دموکراتيزاسيون. ما تنها برخي استانداردها را با استانداردهاي اتحاديه اروپا هماهنگ مي کنيم و اين مساله گاه براي برخي ترک ها دردآور است. با اين حال اين کار از نظر من يک پيشرفت خوب به حساب مي آيد.

-دولت ترکيه از يک طرف اقتصاد مدرن مي سازد و از سوي ديگر اعضاي اين دولت همان محافظه کاراني هستند که روسري نماد آنها است.

حزب حاکم در اين مورد که حزبي محافظه کار و دموکراتيک است، پرده پوشي نمي کند. ما احزاب ناسيوناليست و سوسيال دموکرات هم داريم. اين درست است که اقتصاد ما در سال هاي گذشته بسيار قدرتمند شده و ترقي و پيشرفت داشته و داريم. در عين حال در اين مورد که از اين قدرت موثر خود در جهت نهادينه کردن دموکراسي، حقوق بشر و اقتصاد بازار آزاد استفاده کنيم، اهمال کرده ايم. اين دولت جامعه اکثراً مسلماني را مدرنيزه مي کند و همين مساله از ترکيه کشوري منحصر به فرد مي سازد.

-آيا اين موفقيت هاي اقتصادي به دليل بحران جهاني اقتصاد که امروزه بدان دچاريم به مسلخ نمي رود؟

ترکيه از جمله کشورهايي است که هنوز ارتباط چنداني با اين مساله ندارد. ما هم در سال 2001 دچار چنين بحراني شديم. در آن زمان 25 درصد توليد ناخالص ملي ما که بالغ بر 45 ميليارد دلار مي شد در حوزه هاي بانکي سرمايه گذاري شده بود. اين مساله به خصوص با معيارهاي امروز ارزشش را داشت. امروزه بازار مالي ترکيه به دليل همين نظارت بانکي مستقل بسيار پايدار است.

-در آغاز نوامبر جديدترين گزارش اتحاديه اروپا در مورد ترکيه منتشر مي شود. احتمالاً در اين گزارش به خصوص به خاطر کاهش سرعت اصلاحات، نمره خوبي به ترکيه داده نخواهد شد.

احتمالاً درست است زيرا ما در سال 2008 به صورت کلان با مشکلات داخلي مشغول بوده ايم. البته اينکه ما در نزديکي هدف باقي مانده ايم نکته يي مثبت است اما من مطمئن هستم که ما در سال 2009 اين کسري ها را جبران مي کنيم.

-به نظر شما ترکيه چه زماني به اتحاديه اروپا خواهد پيوست؟

ما هيچ عجله يي نداريم. اما يک چيز را بايد بدانيد، همان طور که ترکيه امروز با پنج سال پيش تفاوت دارد، ترکيه پنج سال بعد هم با امروز متفاوت خواهد بود. کشور من به سرعت دگرگون و متحول خواهد شد. علاوه بر آن ما با اتحاديه اروپا در حال مذاکره هستيم و اين اتحاديه پيشرفت هاي ما را نسبت به قبل از نزديک تعقيب خواهد کرد. چنانچه اين روند با موفقيت به پايان برسد آنگاه موعد تصميم گيري در اين مورد خواهد رسيد که آيا ترکيه مي تواند به اين اتحاديه بپيوندد يا نه. اما ما هم از ديگر کشورها انتظار داريم به امضاي خود متعهد باشند و از اتحاديه اروپا خواهان يک قرارداد تفاهم هستيم.

-اتحاديه اروپا از ترکيه به دليل سياست خارجي اش تقدير زيادي به عمل مي آورد. کشور شما در گذشته خود را در محاصره دشمنان مي ديد اما امروزه با همه همسايگان (به غيراز قبرس) روابط خوبي داريد. اين روند در ادامه به کجا مي رود؟

ما در عرصه خارجي سياست تنش زدايي را دنبال مي کنيم و عقيده داريم که مي توانيم نه تنها مشکلات خود بلکه مشکلات منطقه را نيز حل کنيم. ترکيه اين توانايي را دارد که در برقراري صلح و ثبات در خاورميانه مشارکت داشته باشد.

-به عنوان مثال ترکيه براي گفت وگو ميان اسرائيل و سوريه ميانجيگري مي کند. اين مذاکرات در چه مرحله يي است؟

اينکه ما مورد اعتماد هر دو کشور هستيم يک امتياز محسوب مي شود. به همين خاطر ما در روند صلح ميان سوريه و اسرائيل نقشي ويژه ايفا مي کنيم. ما اين امکان را فراهم مي کنيم که دو طرف دعوا با يکديگر گفت وگو کنند. هر دو طرف با جديت و صداقت روي يک تفاهمنامه کار مي کنند.

-آيا همان طور که در سياست خارجي براي تنش زدايي تبليغ مي کنيد در مورد مناقشه با حزب پ ک ک هم اين روش را به کار مي بريد؟ چرا مساله کردها به عنوان يک زخم مزمن باقي مانده است؟

شما بايد مساله کردها را به صورتي کاملاً شفاف از مساله پ. ک. ک جدا کنيد. بر اساس قانون اساسي ما هر کس که از تابعيت ترکيه برخوردار باشد حق دارد هر شغلي را دارا باشد، صرف نظر از اينکه وي به کدام قوم و قبيله تعلق دارد. در گذشته مشکلاتي در اين مورد وجود داشت؛ بسياري از کردها به دليل نژاد خود مورد تبعيض واقع مي شدند و حق صحبت و نوشتن به زبان کردي را نداشتند. اما اين وضعيت تغيير کرده است و حقوق فرهنگي کردها تقويت شده است.

-و رابطه با پ ک ک؟

پ ک ک يک سازمان تروريستي است و افراد آن در شهرهاي بزرگ حملات تروريستي انجام داده و زنان و کودکان بي شماري را کشته اند. تعدادي از اين تروريست ها از طريق عراق به ترکيه مي آيند. همه ما بايد بدانيم که پ ک ک جنگي بي رحمانه و ناجوانمردانه را رهبري مي کند و ما هم بايد از خودمان دفاع کنيم.

-در ايرلند شمالي هم ارتش جمهوريخواه طي چندين دهه حتي در لندن اقدام به حملات تروريستي مي کرد و حمام خون به راه مي انداخت. اما بعدها «توني بلر» نخست وزير پيشين بريتانيا محدوديت ها را لغو کرد و به تدريج با تلاش زياد توانست به آن جنگ داخلي پايان دهد. آيا مورد ايرلند شمالي نمي تواند الگويي براي ترکيه باشد؟

براي پايان دادن به تروريسم بي ترديد راه هاي متفاوتي وجود دارد. من کاملاً مطمئن هستم که کارشناسان ما به اصطلاح آن روش بريتانيايي را هم مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار داده اند.

منبع؛ اشپيگل