کواتزال کواتل مهمترین الهه باستانی آمریکای مرکزی و خدای اصلی قوم
آزتک (قومی سرخ پوست در مکزیک)‌ و یکی از الهه های قوم مایا است.
کواتزال کواتل از زبان "ناهوتل"‌ (زبالن مایایی سرخپوستان)‌ نشات گرفته
و به معنای مار بال و پر دار است.
نیایش مار بال و پر دار نخستین بار در مذهب تئوتیکان ( مذهب باستانی
رایج در آمریکای مرکزی) در ۴٠٠ سال قبل از میلاد مسیح به اثبات رسیده است.
مرکز پرستش این دین در شهر "چولوکا" واقع در مرکز فلاتهای مکزیک است.
قوم آزتک در مکزیک براین باورند که جایی که زندگی می کنند،‌ عقابی
درحالیکه ماری را در چنگال داشته،‌ بر درخت کاکتوس نشسته است و در این مکان
باتلاق بزرگی پدید آمده و فرهنگ سرخپوستان آن محل را با نام آزتک شکل
داده و این داستان نسل به نسل منتقل شده است.
به نقل از "انریکو فلورسکانو"،‌ باستان شناس فرهنگهای پیشین،‌ کواتزال
کواتل ، این الهه مار بال و پر دار در مذهب "تئوتیکان" ، یکی از خدایان سه
گانه کشاورزی بوده است. اولین خدا،‌ خدای غارها بوده که سمبل مادری،‌ تولید
مثل و حیات است. دومین خدا، الهه "تلالوک" (tlaloc ) است که الهه باران،
روشنایی و صاعقه است و سومین خدا، کواتزال کواتل، مار بال و پر دار، الهه
تجدید حیات گیاهان بوده است.
در فرهنگ مایا، کواتزال کواتل ، الهه ونوس نیز هست چراکه با این ستاره ،
پیوندی نزدیک دارد. ستاره ونوس نشان دهنده آغاز فصل باران و تجدید حیات
است.
مار بال و پر دار در فرهنگ آزتک ها، خدای باد ، خدای دنیای زیرین،
خدای تجارت، خدای هنر و دانایی، خدای معاش انسانها، خدای توبه، خدای
فداکاری، خدای تولد دوباره، خدای پروانه ها و خالق کتاب سرنوشت
"تونالماتال" است.
کواتزال کواتل باید به یوکاتان (امپراتوری قوم مایا) گریخته و آنجا
پنهان شده باشد. هنگامی که اسپانیایی ها به مکزیک آمدند و قلمروی آزتک ها
را اشغال کردند، آزتک ها سد راه آنها نشدند. بلکه برعکس براین باور بودند
که طبق پیش گویی ها، کواتزال کواتل بازگشته چراکه پرهای کواتزال کواتل سفید
است و همرنگ پوست مهاجمان اسپانیایی بوده است. قوم آزتک در آن زمان تحت
فرمانروایی شخصی به نام "مکتزوما" ، فکر می کردند که پیش گویی به حقیقت
پیوسته است. به همین خاطر هم بود که قوم سرخ پوستان آزتک در آن برهه زمانی
به گروههای نظامی اسپانیایی حمله نکردند و بازگشت کواتزال کواتل را انتظار
کشیدند. تازه در زمان فرمانروایی "کواتمک" ، آخرین حاکم شهر "تنوچیتلانز"
(مکزیک امروزی) بود که در مقابل اسپانیایی ها مقاومت و دفاع کردند. هرچند
که نتوانستند مانع پیشروی آنها شوند. اکنون نیز اغلب سرخ پوستان آمریکایی
باورها و دین باستانی خود را با عناصر دینی کاتولیکی آمیخته اند. این ترکیب
باورها و آموخته های دینی به نام "سینکرتیسموس" شهرت یافته است. مکزیک بیش
از یکصد میلیون نفر جمعیت دارد که بیش از ده درصد آنان سرخ پوست هستند و
به زبان محلی خود مانند زبان "مایا و نایاتل" صحبت می کنند.
برروی پرچم مکزیک سمبل کواتزال کواتل دیده می شود.:یک عقاب با ماری در چنگالش برروی درخت کاکتوس نشسته است. جالب
اینجاست که نام واحد سکه های پول در گواتمالا (کشوری در آمریکای مرکزی) نیز
کواتزال است.
سمبل شناسی کواتزال کواتل: شکل مارگونه کواتزال کواتل در فرهنگ
آمریکای مرکزی سمبل فرمانروایی و پاکی است. کواتزال یک پرنده است و سمبل
آسمان و دنیای علوی و کیهانی و کواتل مار است و خزنده و متعلق به دنیای دون
و پست که می تواند نشانه ای از تقابل پستی و بلندی و دوگانگی آسمان و زمین
داشته باشد و در حقیقت جمع اضداد است.
هدبند او منقش به کلاغ و طوطی، سمبل شب یا مرگ خورشید است و یا شاید هم
اشاره ای باشد به سرزمین خرد "تلیلی تلاپالا" .
آیکونولوژی (تصویرشناسی) کواتزال کواتل: بدن این الهه مار بال و پر دار،
همانند لباس روحانیون سیاه ترسیم می شود.
اسم اولیه مار بال و پر دار: مار گرانمایه بوده است.
نامهای دیگر کواتزال کواتل: در فرهنگ مایا، کوکولکان یا کوکوماتز ،
خوانده می شود و نامهای دیگری نیز دارد از جمله کاکاتل، ناکستیل و ... .
در مستندات و افسانه های قرن 16 میلادی کشورهای مستعمره اسپانیا گفته
شده که کواتزال کواتل ، فرمانروای شهر اسطوره ای باستانی تولان (tollan )
بوده است.
کواتزال کواتل یا مار بال و پردار، یکی از مهمترین الهه های معبد خدایان
قوم آزتک است که در کنار الهه های دیگر این قوم همچون تلاکوک، تزکاتلیپوکا
و هوتیزپوچتل ، زندگی می کند.
کواتزال کواتل خدای آب نیز هست و روح آب است که در پیچ و خم رودخانه ها،
جریان دارد.
در فرهنگ باستان آمریکای مرکزی، مردم براین باورند که چهار مسیر در مرکز
زمین توسط چهار خالق ساخته شده که آسمان روی این چهار ستون برپاست و الهه
کواتزال کواتل با شراکت الهه دیگری به نام "تزکاتلیپوکا" (tezcatlipoca ) ،
(تصویر تزکاتلیپوکا) این چهار خالق حامل زمین و آسمان را کمک و
مساعدت می کنند. این دو الهه داخل جسم روح زمین (که نام او تلاتکوتلی است)
شده اند و به قلب او رخنه کرده اند و با کمک سایر الهه ها، عرش را
برافراشته نگاه داشته اند.
منابع:aztec article
weber.ucsd
crystalinks
(استفاده از این مطلب حتما با ذکر منبع "قلم سخن" صورت گیرد.)
http://ghalamesokhan.persianblog.ir/post/77/